Уроктың чардығы

Ӱгретчінің тоғызы

Ӱгренҷілернің тоғызы

Тиксі ӱгреніс идіглері

Паалиры

Пос тоғызын устап парары

Ӱгренҷілерні тӱзімніг тоғысха кӧстирі, кирері, чӧпсіністіг тіл алызары.

Чалахай кӱннең! Пӱӱн олғаннар тасхар  хайдағ кӱн? Хоосты кӧріп, сурығларға нандыр кӧреелер?

1.Хоосчы хайдағ кӱн хоостап салған?

2.Ноға іди сағынчазар?

3.Хайди пу хоос пістің урокнаң палғалыстығ полар?

- Пӱӱнгі урокта, олғаннар, піс «Öрт» произведениенең танызып аларбыстар. А кем аның авторы кроссворд хоостыра піліп аларбыс.   Пасталығ класстарда ӱгренген «Кӧйтік Миргенек» чоохтың кем пас салған адап пиріңер?

Класстың тоғысха тимненізі. Олғаннар сурыға нандырығ пирчелер(соох, чылығ, хысхы, айас)

Хоос хоостыра сурығларға нандырып,  произведениенің адын піліп алчалар.

Олғаннар пирілген  таблицада авторның адын пас салчалар.

Сағыс-кӧгіс алғыдар салтарлар: пос тоғызынаң устиры, алнынзар кӧстирі

Кӧстегліг идіглер: кӧстег турғызары

Чоох алғыдар: ӱгретчінең паза арғыстарнаң хада-пірге ӱгреністе чӧпсіністіг идіге ағылар изертісті посха турғызары

Ӱгредігнің пӧгінін турғызары

Сурығ турғысча: «Хайди сағынчазар, наа произведениее кіріп пастапчатханда, хайдағ пӧгіннер пістің алныбыста турча?»

Тоғысты чидіглерге кӧстепчелер, ӱгреністің пӧгінін турғысчалар.

Кӧстегліг идіглер: тоғысты алнынзар кӧстирі, пӧгіннерні азынада оңарары.

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглері: пос алынҷа чарыдары, сидік сурығны ілезіне сығарары

Сидіксіністерні тобырар тоғыстың изертізін пӱдірері

Текстке кірер алнындағы тоғыс

Ӱгренҷілернең хада-пірге, ӱгреністе тоғасхан сидіктерні істезіп, ӱзӱріп, оларның сылтағларын табары, тӱзімніг идігні пӱдірері

«Мозговой штурм» стратегия хоостыра ӱгретчі олғаннарға сурығлар пирче:

1.Чоохтың ӧӧн матыры кем полар тіп сағынчазар?

2.Хайдағ сағыстар тӧріпче ӧрт сӧсті иссе?

3.Ноға ӧрт сых парча?

4.Хайдағ салтарларға ӧрттің сыхханы ағылча?

«Ӧӧн сӧстер» стратегия хоостыра текст пӱдірері.

ӧрт-тамкы-кӧйчеткен от-тӱдӱн-аал-кӱрҷек,кӧнек-ӧрт ӱзӱрҷеңнер.

Ӱгретчінің сӧзі: «Сірернің текстеріңні истіп алдыбыс, амды кӧр кӧрербістер, писатель пу ӧӧн сӧстерні палғалыстырып хайдағ чоох чайап пас салған?»

Салтарларға читірҷең кӧстегнің изертізін пӱдірчелер, ӱгреніс оңдайларын чарытчалар.

Олғаннар, ӧменең чӧптезіп, сурығларға нандырчалар.

Пирілген ӧӧн сӧстер

хоостыра полған на ӧме

текст пӱдірчелер,

аны прайзына искірчелер.

Кӧстегліг идіглер: постың чооғын пӱдірері, проблеманы ӱзӱрері, салтарга чидері.

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглері:: пос алынҷа чарыдары, сидік сурығны ілезіне сығарары, пӱдірері, сидік сурығны пӧгері, ӱзӱрері, салтарларны кӧрері,  оларны чарыдары, киречілирі

Чоох алғыдар: хада-пірге ӧткін тілег паза істезіг тоғыс апарары

Текстнең тоғыс.

Ӱгретчі «тайм-аут» стратегия хоостыра  олғаннарны текстнең таныстырча. (текстті орта оңнап алар ӱчӱн)

Пастағы ӧме тексттің чардығын хығырча, ікінҷізі – пу чардыхха сурығлар тимнепчелер.  Анаң толдырар тоғыснаң алысчалар.  Алғым нимес сурығлар: 1.Кем ол Тимур?

2.Ноға Санча Тимурзар тартылча?

3.Часхы кӱнде оолағастар хайдар парчалар?

4.Хайди ӧркені тудып аларға чарир?

Алғым  сурығлар:

1.Пӱӱнгі олғаннар ӧркелеп  чӧрчелер бе?

2.Öрт сых парғанда, оолағастар хайди тудынғаннар?

3.Тамкы тартханы чир-чайаанға, кізі хазиина хайди теелче, хайдағ чобағ, ӱрег ағылча?

Кӧстегліг идіглер: сыныхтиры, паалиры, тӱзедері

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглері: пілістерні пір системаа ағылары, маңнаныстығ салтарларға ағылар иң артых оңдайларны табары, орта паза киртістіг чоох тудары, сурығларны орта пӱдір полары, оңдайларны паза идіглерні пос паалиры

Чоох алғыдар: ӧменең тӱзімніг паза иптіг хада-пірге тоғынары, аны чалтырама салтарларға чидерге кӧніктірері, сыныхтиры, идіглерін тӱзедері паза  паалиры

Пілістерні тыыдып пастиры.

Текстті хығырған соондағы тоғыс.

Ӱгретчі ӧрттең тоғыр кӱрезер сизіндіріг  ығарыбызарға чахығ  проект)  пирче. Текстнең тоғынып, наа алған   пілістерні чуртаста тузаланарында полызығ пирері.

Олғаннар улуғ нимес проекттер толдырчалар, тоғыстың изертізін ӧтіре сизінчелер. Тимнел парған сизіндіріг хоостыра полған на ӧме искіріг итчелер.

Кӧстегліг идіглер: сыныхтиры, паалиры, тӱзедері

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглері: пілістерні пір системаа ағылары, маңнаныстығ салтарларға ағылар иң артых оңдайларны табары, орта паза киртістіг чоох тудары, оңдайларны паза идіглерні пос паалиры

Чоох алғыдар: хада ӱгренчеткен арғыснаң тӱзімніг паза иптіг хада-пірге тоғынары, аны чалтырама салтарларға чидерге кӧніктірері, сыныхтиры, идіглерін тӱзедері паза  паалиры

Сағыс-кӧгіс алғыдар салтарлар: пос кӧрісті тыыдары

Ибзер тоғыс пирері.

1.Ибде пазып, арғыстарыңнаң  ӱлес киліңер: «Ниме  поларҷых, оолағастар ікӧлең тискен полза?»

2.Iкі палаа «Отты  азырирдаңар кибірлер» паза «Отнаң палғалыстығ чазыттардаңар»  искіріглер тимнеп  килерге.

Олғаннар пос алынҷа чайаачы тоғыс толдырарға тимненчелер.

Сағыс-кӧгіс алғыдар салтарлар: пос тоғызынаң устиры, алнынзар кӧстирі, пос алынҷа тоғынар кӧнігістерні алғыдары.

7. Идігні паалиры (урок салтары)

Пос пааласты тимнирі. Пик палғалыстығ сӧс пірістері полызиинаң  сірер  урокта  хайди тогынғаннарыңны паалаңар:

- пас тоғындырғам;

- хатығ хулах полғам;

Пос тоғызын паалапчалар, хай син салтарларға читкеннерін ӱзӱрчелер, урокта алылған кӧстегнең тиңнестірчелер

Чоох алғыдары: сағыстарнаң ӱлезері

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглер: пос паалас

Сағыс-кӧгіс алғыдар салтарлар: туза пӱдірізі

Уроктың чардығы

Ӱгретчінің тоғызы

Ӱгренҷілернің тоғызы

Тиксі ӱгреніс идіглері

Паалиры

1. Пос тоғызын устап парары

Ӱгренҷілерні тӱзімніг тоғысха кӧстирі, кирері, чӧпсіністіг тіл алызары.

Ӱгретчі олғаннарнаң  чалахай изеннізіп, оларны урокка кӧстепче.

Класстың тоғысха тимненізі.

Сағыс-кӧгіс алғыдар салтарлар: пос тоғызынаң устиры, алнынзар кӧстирі

Кӧстегліг идіглер: кӧстег турғызары

Чоох алғыдар: ӱгретчінең паза арғыстарнаң хада-пірге ӱгреністе чӧпсіністіг идіге ағылар изертісті посха турғызары

Идігліг ӱгредігде ӱгренҷілернің пілістерінзер айланары паза оларны пиктирі, сидіксіністерні ілезіне сығарары, тобырары. Ибдегі тоғысты сыныхтиры.

Пілістер синін ілезіне сығарча.

Тӧӧй читпестерні чарытча.

Ибде тимнеп килген «Ниме поларҷых, оолағастар ікӧлең тискен ползалар?» сурыға чайаачы нандырығларын читірчелер. Сағыс-кӧгіс алғыдар, алынҷа кӧнігістерні таптир тоғыстарны толдырчалар

Чоох алғыдар: ӱгретҷінең паза арғыстарнаң хада-пірге ӱгреністе чӧпсіністіг идігнің изертізін посха пӱдірері

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглер: ол-пу пілдіріглерні ӱзӱрері, піріктірері, чарары, таныхтиры

Наа піліске чол асханы

Сурығлар:

1.Ноға чоох ӧрт тіп адалча? 2.Сірер хайди адап саларҷыхсар?

3.Чоохта ынархас темазы хайди кӧзіділче?

Олғаннар сурығларга толдыра нандырығлар пирчелер.

Кӧстегліг идіглер: тоғыстың изертізін кӧрері паза азынада оңарары

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглері: пӱдірері, сидік сурығны пӧгері, ӱзӱрері, салтарларны кӧрері,  оларны чарыдары, киречілирі

Чоох алғыдар: хада-пірге ӧткін тілег паза істезіг тоғыс апарары

Чоохтағы оолағастарның ынархазын схемали  кӧзідіп, чарыт  пиріңер оларның удур-тӧдір хайди хайчатханын?

          Санча

 Тимур                      Лёва

«Кізінің хылығын, оңдайын  паалир» стратегия.

Ӱгретчі азынада хылыхты паалапчатхан сӧстерні карточкаларда тимнеп салча. Оларның полызиинаң  чоохтың матырларын хылиин, оңдайын паалап саларға.

Олғаннар, ікі ӧменең тоғынып, заданиені толдырчалар.

Карточкалларны таллап, чоохтың матырларын хылых саринаң паалапчалар. Тексттең цитаталарны таап, киречілепчелер.

Сағыс-кӧгіс алғыдар салтарлар: кізінің хылиин паалиры

Кӧстегліг идіглер: пос сағызын киречлирі, кізінің хылиин, ондайын паалап полары

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглері: сидік сурығны пӧгері, ӱзӱрері, салтарларны кӧрері,  оларны чарыдары, киречілирі

Чоох алғыдар: хада-пірге ӧткін тілег паза істезіг тоғыс апарары

Амды, олғаннар, ЗинаидаАршанованың «Нанҷымнаңар сарынын» истіп алыңар. Сӧстері саблығ хакас поэдінің Валерий Майнашевти, кjj Г. И. Челбораковти. Пу сарын хайдағ сағыстар тӧрітче?

Олғаннар сарынны ситкіп исчелер.

Сарын хоостыра тӧреен сағыстарынаң ӱлесчелер.

Сағыс-кӧгіс алғыдар салтарлар:  чон кибірлерін улуғлиры, істіндегі сағыс-кӧңнін читірері.

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглері: чон кибірлерінең чағын  танызары.

Кӧстегліг идіглер: «Музыка» искусствозына хынары, пос сағызын, кӧңнін  читірері.

Олғаннарға сурығлар пирерге:

1.Хакас чонның хайдағ кибірлері пу сарында учурапчалар?

2.Сірер сӧбіреде отнаң палғалыстығ кибірлерні   хайди тудынчазар?

Амды піс  искіріглерні тимнеп килген олғаннарның  искіріглерін истіп   ӱзӱрібізербістер.

Олғаннар сурығларға нандырчалар.

Тимнелген искіріглерні читірчелер.

От инені азыриры.

От инені, аарлап, азырааны хакас чонының хас-хаҷанғы кибірі полча. Азырапчалар, сыйлапчалар ибде дее, чазыда даа, че удаа аны алғыстирға ундут салчабыс. Аалда чурттығларға От Инені уламох аарлиры, улуғлиры – ӧӧні полҷаң: олар кӱннің сай чазылар, тағлар, суғлар хыринда тоғынып, чуртапчалар. От Инені азырабаза, хайраллабаза, майылып сым полып, хомзынған чіли кӱзі тоозылыбысча. Андада чуртастың чылии, амыры, часказы чіт чӧрібісче, кізілернің, тізең, хазығы, ырызы уйан пол парча. Тӱрк чоннар хаҷанох кӧйчеткен оттың кӱзін сизініп, матап улуғлаҷаңнар. Кӧй турған от чайғы ибде кӱн орнына полғадағ, аның даа ӱчӱн соол огнище  нымалах (тоғылах) салылча.  От кӧйҷең соол хаҷан даа арығ полҷаң, сӧп-сап андар тастирға чарадылбинча, ардап парған чиисті андар тастирға пір дее чарабас. Кӧй турған отты чітіг ағаснаң даа,  тимірнең дее тибіредерге чаратпаҷаңнар. Чазыда салылған отты ідӧк, улуғлап, кӧрерге киректер. Аны азыра алтабин одыңнарын азахнаң тепклебин, тибіретпин, кӱліне дее паспин, тудынарға килісче. Отха позығлығ одың салбаҷаңнар – От Инезінің тістері сайбал парарлар, ағырарлар, ол хомзынар, тӱкӱрерге уламох чарабас полған – кізінің ахсы хайди даа ағырыбызар, ағырии істінзер тӱзерге айабас. Кӱлні, сағамғы чіли хайда ла полза (кӧбізін чолға) тастабызарға чарадылбаҷаң, аны кізі дее, мал даа типсебес чирзер апар салҷаңнар, полбаза, ӱӱчік тамаана урҷаңнар, аның тузазын прайзы піледір. Типселген, чайылған кӱл ідӧк ибдегілерге хазыхты хоспаҷаң тіп, саналҷаң. Иргіде соол ибіре улуғ частығлар ла одырарға чарир полған.От Инезінең палғалыстығ кибірлерні нимее салбаза, кізінің чурты ідӧк сайбалча: сӧбіреде ағырығлар сығыс килчелер, мал даа хазых тур полбин, ӧспинібісче, хайзының чуртаан туразы отха хабылыбысча – прай пу нимелер оттың тарынғаны полча. Улҷей-талан турадаң, сӧбіредең не нимес, родтаң даа парыбызарға айабас. От Ине чохта, чабал хуттар кізінің чуртазында тол парчалар – оларға удур турғызар кӱс чоғыл, хынғанни хайынысчалар. Андағ ниме полбас ӱчӱн, От Инезіне айландырарға итсе, аалдағы хамны хығырҷаң поғаннар, ол тӱзет салҷаң. Кӱннің сай От Инезін азараҷаңнар: пурнада пос чібин, аны азырап саларлар, анаң на – сӧбіре. 

Сағыс-кӧгіс алғыдар салтарлар:  чон кибірлерін улуғлиры, істіндегі сағыс-кӧңнін читірері.

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглері: чон кибірлеріненер сағыстарынан ӱлезері

Кӧстегліг идіглер: пос сагызын читірері

Чоох алғыдар: кізі чооғын истері, постын искіриин читір полары

Ибдегі тоғысты пирері

Ибдегі тоғысты пирче

1. Ынархастаңар, кибірлердеңер  сӧспектер таап килерге;

2. «Минің нанҷым» чоох пас килерге.

Олғаннар хынған заданиені ибде тимнирге  дневниксер пасчалар.

Сағыс-кӧгіс алғыдар салтарлар: пос тоғызынаң устиры, алнынзар кӧстирі, пос алынҷа тоғынар кӧнігістерні алғыдары.

7. Идігні паалиры (урок салтары)

Пос пааласты тимнирі.

Азынада тимнелген сырайахтарнаң пос кӧңніне килістірені таап алыңар.

Пос тоғызын паалапчалар, хай син салтарларға читкеннерін ӱзӱрчелер, урокта алылған кӧстегнең тиңнестірчелер

Чоох алғыдары: сағыстарнаң ӱлезері

Піліс пӱдірҷең тиксі ӱгреніс идіглер: пос паалас

Сағыс-кӧгіс алғыдар салтарлар: постын кӧңнін паалап полары